Hac nasıl yapılır ?

HACCIN
YAPILIŞI
Lebbeyk Allâhümme
lebbeyk! Lebbeyke lâ
şerîke leke lebbeyk! İnne’lhamde
ve’n-ni’mete leke
ve’l-mülk, lâ şerîke lek!”
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
62
“Hacca ilişkin görevlerinizi benden öğreniniz.”
(Nesâî, “Menasîk”, 220)
Hac, zaman olarak hicrî takvime göre “hac ayları” denilen
Şevval ve Zilkâde ayları ile Zilhicce ayının ilk on
gününde yapılan bir ibadettir. Kelime anlamı itibariyle
ziyaret etmek anlamına gelen “umre” ise, belirli bir
zamana bağlı olmaksızın ihrama girerek Kâbe’yi tavaf
etmek, Safâ ile Merve arasında sa’y yapmak ve tıraş
olup ihramdan çıkmak demektir.
Hacca Şevval ve Zilkâde aylarından itibaren başlanabilirse de,
ulaşım imkânlarının kolaylaştığı günümüzde genellikle Zilhicce
ayının ilk on gününde hac görevi yerine getirilmektedir.
Hac, İfrad, Temettu ve Kıran haccı olmak üzere üç şekilde
yapılmaktadır.
“İfrad haccı” umresiz yapılan hacdır. Hac ayları içinde, hacdan
önce umre yapmaksızın hac niyetiyle ihrama girilir ve yalnızca
hac yapılırsa, İfrad haccı yapılmış olur. “Temettu haccı” hac
ayları içinde önce umre yapıp ihramdan çıktıktan sonra yeniden
hac için ihrama girerek yapılan hacdır. “Kıran haccı” ise, hac
ayları içinde umre ve hacca birlikte niyet edilerek ikisini aynı
ihramla yapmaktır.
Ülkemiz hacılarının çoğu Temettu haccını tercih ettikleri için
bu kitapta haccın anlatımında Temettu haccı esas alınacak,
sonra da Kıran haccı ve İfrad haccının farklarına kısaca işaret
edilecektir.
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
63
Hac, zaman olarak hicrî takvime göre “hac
ayları” denilen Şevval ve Zilkade ayları ile
Zilhicce ayının ilk on gününde yapılan bir
ibadettir. Hac, İfrad, Temettu ve Kıran haccı
olmak üzere üç şekilde yapılmaktadır.
A. Temettu Haccının Yapılışı
Hava yoluyla doğrudan Mekke’ye gidecekler, uçağa binmeden
önce hava limanında ihrama girerler. Önce Medine’ye
gidenlerin ise, hava limanlarında ihrama girmeleri gerekmez.
Onlar sonradan Mekke’ye giderken Medine’ye yaklaşık 10 km.
mesafedeki Zülhuleyfe mîkât mahallinde ihrama girerler.
1. İhram
İhrama girmeden önce genel bir vücut temizliği yapılır.
Tırnaklar kesilir, gerekiyorsa koltuk ve kasık altı temizliği
yapılır, saç ve sakal düzeltilir varsa güzel kokular sürülür ve
mümkünse gusledilir, değilse sadece abdest alınır. Bu gusül,
temizlik amacıyla yapıldığı için özel durumda olan bayanlar da
gusledebilirler.
Erkekler, iç çamaşırları dahil olmak üzere normal giysilerini
çıkarır, sadece “izâr” ve “ridâ” denilen iki parça ihram örtüsüne
bürünürler. Bunların beyaz renkli ve yeni olması uygundur.
Başlarını açık tutarlar, çoraplarını ve ayakkabılarını çıkarır,
ayaklarına terlik ve benzeri şeyler giyerler. Bayanlar ise,
normal kıyafetlerini değiştirmezler. Çorap, ayakkabı ve eldiven
giyebilirler. Yüzlerini açık bırakarak başlarını örterler.
Şayet, mekruh bir vakit değilse, iki rekât “ihram namazı”
kılınır. Namazın ilk rekâtında Fâtiha’dan sonra “Kâfirûn”, ikinci
rekâtında “İhlâs” surelerinin okunması güzel olur. Namazdan
sonra niyet edilmesiyle ve telbiyenin söylenmesiyle ihrama
girilmiş olur.
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
64
a- Niyet
“Niyet”, kişinin, yapacağı hacca zihnen karar vermesidir.
Temettu haccı yapacak kişi ilk önce umreye niyet eder. Niyetin
“Allah’ım! Senin rızan için umre yapmak istiyorum. Bunu kolaylaştır
ve kabul eyle.” şeklinde dil ile söylenmesi de güzel olur. Niyet
edildikten sonra telbiye söylenir.
b- Telbiye
Lebbeyk Allâhümme lebbeyk! Lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk!
İnne’l-hamde ve’n-ni’mete leke ve’l-mülk, lâ şerîke lek!”
“Buyur Allah’ım buyur! Emrindeyim buyur! Senin asla ortağın
yoktur. Emrindeyim buyur! Şüphesiz hamd sana mahsustur.
Nimet de senin, mülk de senindir. Senin asla ortağın yoktur.”
anlamına gelen telbiye, daha önce de belirttiğimiz üzere,
bütün benliği ile yüce davete icabet edip hacca geldiğini ikrar
etmektir.
Bu arada belirtmeliyiz ki, özel hâllerinde bulunan kadınlar,
Mekke’ye varış durumlarına göre şayet âdetleri bitmeden Arafat’a
çıkmak zorunda kalacaklarsa İfrad haccına niyet etmelidirler.
c- İhram Yasakları
İhrama girildiği andan itibaren ihramdan çıkıncaya kadar
“ihram yasakları” olarak ifade edilen bir dizi fiil ve davranıştan
uzak durulması gerekmektedir: Başkalarına zarar vermek, kavga
etmek, sövmek, kötü söz ve davranışlarda bulunmak, Harem
denilen bölgenin (Mekke ve çevresinin) bitkilerini kesmek,
koparmak; erkeklerin ihram örtülerinin dışında elbise giymeleri,
başlarını ve yüzlerini örtmeleri, eldiven, çorap, ayakkabı
giymeleri; tırnak kesmek, saç sakal tıraşı olmak, vücudun
herhangi bir yerindeki kılları koparmak veya kesmek; saç sakal
ve bıyıkları yağlamak, boyamak, oje ve ruj kullanmak, vücuda
veya ihram örtüsüne koku sürmek ve parfüm kullanmak; eşiyle
ilişkiye girmek veya buna yol açacak davranışlarda bulunmak,
şehevî duyguları tahrik edici şeyler konuşmak… Bütün bunlar
ihramlı için yasaktır.
Bu yasaklara uymayanların, yasağın durumuna göre birtakım
cezalar ödemeleri gerekir. Bu cezalar, en hafifinden en ağırına
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
65
doğru bir miktar sadaka vermekten, yapılacak haccın iptal
olmasına kadar uzanır ki, ihtiyaç durumunda bu hususlar, ilgili
kitaplardan veya din görevlilerinden öğrenilmelidir.
d- İhramlı İken Yasak Olmayan Bazı Fiil ve Davranışlar
İhramlının yıkanması, kokusuz sabun kullanması, diş
fırçalaması, diş çektirmesi, kırılan tırnağı ve zarar veren bir
kılı koparması, kan aldırması, iğne yaptırması, yara üzerine
sargı sardırması, kol saati, yüzük ve bilezik takması, kemer
kullanması, omuza çanta asması, yüzü ve başı örtmeden
üzerine battaniye, pike ve benzeri şeyler alması, palto ve
benzeri giysileri giymeksizin omzuna alması yasak değildir.
2. Kutsal İklime Giriş
İhrama giren hacı adayları telbiye, tekbir, tehlil ve salâvât-ı
şerîfe söyleyerek ve samimiyetle dua ederek yola devam ederler.
Mekke’ye vardıklarında kutsal iklime ulaştıklarından dolayı
Yüce Allah’a şükrederler.
Mekke’de otele yerleştikten sonra kafilenin programı
doğrultusunda telbiye ve tekbir getirerek Harem-i Şerif’e
giderler. Tavafa başlamadan evvel telbiyeyi kesip, tekbir, tehlil
ve duaya devam ederler. Daha sonra Umre Tavafı’nı yaparlar.
3. Tavaf
Tavaf, Hacer-i Esved köşesi hizasından başlayarak usulüne göre
Kâbe’nin etrafında ibadet kastıyla yapılan yedi dönüşten (şavt)
oluşmaktadır.
Tavafa başlamadan önce erkekler, vücudun üst kısmına
örtülen peştamalın bir ucunu sağ koltuk altından geçirerek sol
omuza atıp, sağ kolu omuzla birlikte açıkta bırakırlar ki, buna
ıztıba denir. Bu, sadece peşinden sa’y yapılacak tavaflarda söz
konusudur. Tavaf bitince omuz kapatılır.
Temettu haccına niyet eden bir kişi ilk önce Umre Tavafı yapar.
Bunun için Hacer-i Esved hizasına gelmeden: “Allah’ım! Senin
rızan için Umre Tavafı yapmak istiyorum. Bunu kolaylaştır ve kabul
eyle.” diye niyet eder.
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
66
Kâbe kişinin sol tarafında kalacak şekilde Hacer-i Esved
hizasına doğru gidilir; bu esnada tekbir, tehlil getirilir ve dua
edilir. Hacer-i Esved hizasına varılınca eller, içleri Kâbe’ye doğru
olacak şekilde namaza durur gibi omuz veya kulak hizasına
kadar kaldırılıp “Bismillâhi Allahu Ekber” denildikten sonra
Hacer-i Esved istilam edilir yani selamlanır. Aslında istilam,
elleri Hacer-i Esved’in üzerine koyup onu öpmek demek ise
de, hac mevsiminde bu mümkün olmamaktadır. Bu sebeple
Hacer-i Esved’e uzaktan elle işaret edilir. İstilam sırasında durup
beklenmemelidir. Çünkü tavafın akışı içinde Hacer-i Esved’i
istilam için bekleyenler izdihama neden olmakta, dolayısıyla
insanları beklettikleri için üzerlerine kul hakkı geçmektedir.
Hacer-i Esved’i istilam etmek sünnet, başkalarına eziyet etmek
ise, haramdır. Sünneti yerine getireceğim diye insanlara sıkıntı
vermekten ve böylece haram işlemekten sakınılmalıdır.
Tavafa başlarken ve her şavtın başında çeşitli dualar okunur. Bu
dualar okunmasa da tavaf geçerlidir. Ancak tavafın Kur’an tilâveti,
dua ve zikirle yapılması daha güzel olur. Tavafın, “Hatim”in
yani Kâbe’nin kuzey tarafındaki yarım daire şeklindeki duvarın
dışından yapılması gerekir. İlk üç şavtta erkekler kısa adımlarla
koşar gibi çalımlı yürür ki, buna remel denilmektedir. Remel,
sadece arkasından sa’y yapılacak tavaflarda yapılır.
Tavaf esnasında dua edilir, tekbir ve tehlil getirilebilir. Tövbe
ve istiğfarda bulunulur. Yüce Allah zikredilir, Kur’an okunur.
Özellikle de Kur’an’da yer alan dua ayetlerinin okunması güzel
olur.
Tavaf esnasında bağırarak dua etmek uygun değildir. Bu
durum, orada huşû içinde tavaf yapan diğer insanları rahatsız
edebilir. Önemli olan duanın içtenlikle yapılmasıdır. Zira Hz.
Peygamber’in de buyurduğu üzere, kul olarak bizler sağır ya da
uzaktaki bir kimseye değil, yanı başımızdaki ve her şeyi işiten
Rabbimize dua etmekteyiz. (Ebû Dâvûd, “Tefrîu ebvâbi’l-vitr”, 26)
Yemen köşesine gelindiğinde, bu köşenin de selamlanması güzel
olur. Yemen köşesi ile Hacer-i Esved köşesi arasında “Rabbimiz!
Bize dünyada iyilik ver. Âhirette de iyilik ver. Bizi cehennem
azabından koru. İyilerle birlikte bizi de cennete koy. Ey mutlak güç
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
67
sahibi! Ey günahları çok bağışlayan! Ey âlemlerin Rabbi!” duası
okunur.
Böylece Hacer-i Esved köşesinden başlayan 360 derecelik ilk
dönüş, tekrar Hacer-i Esved köşesi hizasına varılınca tamamlanmış
olur. Beklemeden tekrar Hacer-i Esved selamlanarak
ikinci şavta devam edilir. Diğer şavtlar da aynı şekilde yapılır
ve yedinci şavtın sonunda Hacer-i Esved tekrar istilam edilerek
tavaf bitirilir. Sonra -izdihama neden olmamak kaydıyla-
Makam-ı İbrahim’in arka taraflarında iki rekât tavaf namazı
kılınır. Ancak Makam’ın müsait olmaması durumunda tavaf
namazı uygun olan bir yerde de kılınabilir. Kerahet vakti değilse,
tavaf namazının tavafın hemen peşinden kılınması uygundur.
Tavaf, kesintisiz olarak yapılır. Tavaf sırasında farz namaz için
kamet getirilmesi, abdestin bozulması, ya da tavafı kesmeyi
gerektiren başka bir mazeretin ortaya çıkması gibi durumların
dışında tavafa ara verilmemelidir. Tavaf namazından sonra dua
edilir ve zemzem içilir.
4. Sa’y
Sa’y yapacak kişi, Hacer-i Esved’i istilam ederek Safâ tepesine
yönelir.
“Allah’ım! Senin rızan için umre sa’yini yapmak istiyorum. Bunu
kolaylaştır ve kabul eyle.” diye niyet ederek Kâbe’ye döner;
tekbir, tehlil, salavat okur ve içtenlikle dua eder. Sonra Merve
tepesine doğru yürüyerek sa’yin ilk şavtına yine tekbir, tehlil ve
dualarla başlar.
Yeşil ışıklı direklerin arasında, erkekler koşar adımlarla yürür
ki, buna hervele denilmektedir. Yeşil direkler arasında her gidiş
ve gelişte: “Rabbim! Günahlarımızı bağışla. Bize merhamet et. Bize
ikram et. Bizim bildiğimiz ve bilmediğimiz bütün kusurlarımızı
biliyorsun, bunları affet. Çünkü sen, mutlak güç, kerem ve ihsan
sahibisin.” diye dua eder.
Hacı, Merve’ye varınca bir şavtı tamamlamış olur. Burada da
yine Kâbe’ye yönelerek tekbir, tehlil ve salavat-ı şerife getirir,
dua eder. Sonra Merve’den Safâ’ya doğru yürür. Safâ’ya varınca
ikinci şavt tamamlanmış olur. Diğer şavtlar da aynı şekilde
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
68
yapılır. Yedinci şavt tamamlandıktan sonra Merve’de Kâbe’ye
karşı dönerek dua edilir.
5. Tıraş Olup İhramdan Çıkma
Saçlar tıraş edilmek suretiyle ihramdan çıkılır. Erkekler saçlarını
ya tamamen tıraş eder ya da kısaltırlar. Kadınlar ise saçlarının
ucundan parmak ucu uzunluğundan daha az olmayacak
miktarda keserler. Tıraş olduktan sonra umre ihramından
çıkılmış olur.
İhramdan çıkma aşamasına gelmedikçe ihramlılar, kendilerini
de bir başkasını da tıraş edemezler. Bu aşamaya gelmiş ihramlı
kimseler ise, birbirlerini tıraş edebilirler.
Bundan sonra Temettu haccı yapanlara, hac için tekrar ihrama
girinceye kadar ihram yasakları kalkar. Kıran ve İfrad haccına
niyet edenler ise, ihramlı kalmaya devam ederler.
Temettu haccına niyet etmiş olanlar böylece umrelerini bitirip
ihramdan çıktıktan sonra, hac için ihrama girinceye kadar
Mekke’de ihramsız olarak kalırlar.
Hacılar aşırı izdihamın olmadığı günlerde beş vakit namazlarını
Harem-i Şerîf’te kılmaya ve fırsat buldukça bol bol nafile tavaf
yapmaya özen gösterirler. Harem-i Şerîf’te Kur’an okumaya
gayret ederler. Uzaktan gelenler nafile namaz yerine, nafile tavaf
yaparlar. Zamanlarını iyi değerlendirirler, Mescid-i Haram’da
gereksiz sohbetlere dalmazlar.
6. Hac İçin İhrama Giriş ve Arafat’a Çıkış
Temettu haccı yapanlar uygulamada, genellikle Terviye günü
denilen Zilhicce’nin sekizinci günü hac için ihrama girerler.
Dolayısıyla o gün geldiğinde evlerde ihram için ön hazırlıklar
yapılır. Kerahet vakti değilse, iki rekât ihram namazı kılınır.
Sonra “Allah’ım! Senin rızan için hac yapmak istiyorum. Bunu
kolaylaştır ve kabul eyle” diye niyet edilir. Arkasından telbiye
getirilerek hac için ihrama girilir. Böylece tekrar ihram yasakları
başlamış olur.
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
69
Hac için ihrama girildikten sonra, nafile bir tavafın ardından
haccın sa’yi yapılabilir. Sonunda sa’y yapılacağı için bu nafile
tavafta ıztıba ve remel yapılır yani sağ omuz açık bir şekilde
çalımlı yürünür. Haccın sa’yini bu şekilde önceden yapanlar,
artık Ziyaret tavafından sonra sa’y yapmazlar. Fakat sünnete
uygun olan, haccın sa’yinin Ziyaret tavafından sonra ve ihramsız
olarak yapılmasıdır.
Bu şekilde ihrama girildikten ve arzu edildiği takdirde haccın
sa’yi yapıldıktan sonra kafile ile birlikte Arafat’a hareket edilir.
Sünnete uygun olan Zilhicce’nin sekizinci günü yani Terviye
günü sabah namazını Mekke-i Mükerreme’de kıldıktan sonra
Mina’ya hareket etmek ve Arife gecesini Mina’da geçirmektir.
Bu takdirde Arafat’a çıkmadan önce Mina’da beş vakit namaz
kılınmış olur. Buna göre Arife günü sabah namazını Mina’da
kıldıktan sonra Arafat’a hareket edilir. Fakat günümüzde izdiham
sebebiyle bazı organizasyonlarda Terviye günü doğrudan
Arafat’a çıkılmakta ve Arife gecesi Arafat’ta geçirilmektedir.
İzdiham sebebiyle bu şekilde doğrudan Arafat’a çıkılmasında
bir sakınca yoktur.
Arafat’a intikal esnasında telbiye, tekbir, tehlil, salavat getirilir
ve bol bol dua edilir. Bu mübarek günlerin bereketinden
olabildiğince yararlanılmaya çalışılır. Arafat’a ulaşılınca çadırlara
yerleşilir. Hacı adayı bir süre istirahat ettikten sonra bütün
varlığı ile Allah’a yönelip gönülden dua eder; telbiye, tekbir
ve tehlil getirir. Kur’an okur, namaz kılar, günahlarına tövbe
ederek gözyaşı döker, zikir ve tesbihle meşgul olur. Zeval, yani
öğle vaktine kadar böylece ibadet etmeye devam eder.
7. Arafat
Arafat, her türlü ayrımcılığın yasaklandığı; can, mal, akıl, nesil,
ırz, namus ve şeref güvenliği, inanç özgürlüğü, kadın hakları
gibi temel insan haklarının ve evrensel ilkelerin bütün insanlığa
armağan edildiği eşitlik günüdür.
Öğle vaktine kadar çadırlarda ibadetle meşgul olarak bu
mübarek mekânın ve zamanın feyzinden ve bereketinden
azami derecede istifade etmeye çalışan hacı adayı, öğleye doğru
namaz için hazırlık yapar.
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
70
Öğle ezanı okunduktan sonra sünnet gereği, öğle ve ikindi
namazları birleştirilerek (Cem-i takdîm ile) şöyle kılınır:
Önce öğlenin ilk sünneti kılınır. Sonra kamet getirilerek
öğlenin farzı eda edilir. Selam verildikten sonra Teşrik Tekbiri
getirilir. Arkasından tekrar kamet getirilerek ikindinin farzı
kılınır. Selamdan sonra Teşrik Tekbiri getirilir. Böylece öğle ve
ikindi namazı bir ezan ve iki kametle eda edilmiş olur. Öğle
ve ikindi namazları birleştirilerek kılındığında, bu iki farz
namaz arasında başka namaz kılınmaz. Bu sebeple öğlenin son
sünnetiyle ikindinin sünneti terk edilir.
Namazdan sonra haccın en önemli rüknü olan Arafat vakfesi
yapılır. Arafat vakfesi, bu süre içinde Arafat sınırları dahilinde
ihramlı olarak bulunmakla gerçekleşir. Arafat vakfesi’nin
zamanı, Zilhicce’nin dokuzuncu günü, yani Arife günü öğleyin
güneşin tepe noktasına gelip Batı’ya meyletmeye başladığı
andan (Zeval vaktinden), bayramın birinci günü “fecr-i sadık”
dediğimiz tan yerinin ağarmaya başladığı ana kadarki süredir.
Bu süre içinde bir an orada bulunan kimse vakfe farzını yerine
getirmiş olur.
Uygulamada genellikle öğle ve ikindi namazları birleştirilerek
kılındıktan sonra vakfe için ayağa kalkılarak kıbleye dönülür
ve birlikte dua edilir. Arafat duasının ayakta yapılması
müstehabdır. Vakfe esnasında telbiye, tekbir, tehlil, tesbih ve
salavat getirilir. Tövbe, istiğfar ve dua edilir. Esas olan herkesin
içinden geldiği gibi dua etmesidir. Ancak uygulamada genellikle
Arafat duası okunur ve cemaat olarak herkes bu duaya katılır.
Bir süre bu şekilde vakfe yapılıp bol bol dua edildikten sonra
hacılar Arafat’tan ininceye kadar kalan süreyi yine ibadet, dua
ve zikirle değerlendirmeye çalışırlar.
Güneşin batmasıyla birlikte Arafat’tan Müzdelife’ye doğru
hareket başlar. Yolda yine Rabbimizin rızasını kazanma amacıyla
dua ve tesbihata devam edilir. Akşam namazı Müzdelife’de,
yatsı vaktinde, yatsı namazıyla birleştirilerek (Cem-i tehîr ile)
kılınır.
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
71
8. Müzdelife
Yatsı vakti girip ezan okunduktan sonra kamet getirilerek ilk
önce akşam namazı kılınır. Selam verildikten sonra Teşrik
tekbiri getirilir. Sonra ezan okunmadan ve kamet getirilmeden
yatsının farzı kılınır. Selamdan sonra yine Teşrik tekbiri getirilir.
Böylece iki vaktin farzı bir ezan ve bir kametle eda edilmiş olur.
Bundan sonra yatsının son sünneti kılınabilir. Ardından vitir
namazı kılınır.
Daha sonra vakfe yapılacak zamana kadar ihtiyaç varsa istirahat
edilir veya istiğfar veya ibadetle meşgul olunur. Bu arada şeytana
atılacak taşlar toplanır, temiz değilse yıkanır. Taşlar nohuttan
büyük, fındıktan küçük olmalıdır. Taşların burada toplanması
şart değildir. Başka yerlerden de temin edilebilir.
Müzdelife vakfesi, bayram gecesi, gece yarısından itibaren
güneşin doğuşuna kadarki süre içerisinde yapılabilir. Bu süre
içinde kısa bir an bile burada bulunan kimse vakfe görevini
yerine getirmiş sayılır. Ancak sünnete uygun olan, Müzdelife
vakfesinin şafak söktükten ve sabah namazı kılındıktan sonra
yapılmasıdır. Şu kadar var ki, izdiham olduğu durumlarda gece
yarısından sonra vakfe yapıp ayrılmak da mümkündür.
Arafat vakfesinde olduğu gibi, Müzdelife vakfesinde de
gönülden yakarışlar, tövbe ve istiğfarlar, telbiye, tekbir, tehlil,
tesbih ve salavatlar dile getirilir.
Müzdelife vakfesinden sonra Mina’ya hareket edilir. Yol boyunca
telbiye, tekbir ve duaya devam edilerek Mina’da kalınacak
çadırlara gelinir. İsteyenler burada bir müddet istirahat edip
ihtiyaç giderir. Daha sonra kafilenin uygun gördüğü bir
zamanda halk arasında “Büyük Şeytan” olarak adlandırılan
Akabe Cemresi’ne taş atmak üzere taşlama yani Cemerât
mahalline gidilir.
9. Cemerât’a Taş Atma (Şeytan Taşlama)
Kurban Bayramı’nın ilk dört gününde, Mina’da bulunan ve
halk tarafından “Büyük Şeytan” olarak tabir edilen Akabe
Cemresi’ne, “Orta Şeytan” olarak tabir edilen Orta Cemre’ye ve
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
72
“Küçük Şeytan” olarak tabir edilen Küçük Cemre’ye usulüne
uygun olarak taşlar atılmalıdır.
Bayramın birinci gününde Büyük Cemre’ye 7 adet; ikinci,
üçüncü ve dördüncü günlerinde ise her üç cemreye 7’şer
adet (3×7=21 21×3=63 63+7=70) taş atılır. Taşlama küçükten
büyüğe doğru yapılır. Mina’da kalınmadığı takdirde dördüncü
gün taş atılması şart değildir. Uygulamada bayramın dördüncü
günü genellikle Mina’da kalınmamakta ve taş atılmamaktadır.
(3×7=21 21×2=42 42+7=49)
Taşlama şöyle yapılır: Taşların atıldığı kümeye yaklaşılarak,
atılacak taş sağ elin baş ve şahadet parmaklarının uçlarıyla
tutulur. “Bismillâh, Allahu ekber rağmen li’ş-şeytâni ve hizbih”
(Allah’ın adıyla. Şeytan ve taraftarlarına rağmen, Allah büyüktür!)
diyerek atılır. Taşların her biri kümelerin üzerine veya kümeleri
kuşatan havuzlara düşecek şekilde ve ayrı ayrı atılır.
Bayramın birinci günü, Büyük Cemre’ye tarif edildiği şekilde 7
adet taş atılır. Taşlamaya başlamadan önce telbiyeye son verilir.
Taşlama, bayramın ikinci günü tanyeri ağarıncaya kadar devam
eder.
Bayramın ikinci günü, küçüğünden başlanarak her üç cemreye
7’şerden toplam 21 adet taş atılır. İkinci günkü taşlama, zeval
vaktinde yani öğleyin güneşin tepe noktasına gelip batıya
yönelmesiyle birlikte başlar, gece tanyeri ağarıncaya kadar
devam eder.
Bayramın üçüncü günü de ikinci günde olduğu gibi Küçük
Cemre’den başlamak üzere her üç cemreye 7’şerden toplam 21
adet taş atılır. Üçüncü gün de taşlamanın zamanı zeval vaktinde
yani öğleyin güneşin tepe noktasına gelip batıya yönelmesiyle
birlikte başlar, gece tanyeri ağarıncaya kadar devam eder.
Bayramın dördüncü günü tanyeri ağarana kadar Mina’dan
ayrılmamış olanlar, tanyerinin ağarmasından itibaren güneş
batıncaya kadar her üç cemreye 7’şerden toplam 21 adet taş
daha atarlar. Tanyeri ağarmadan Mina’dan ayrılanların bu
günün taşlarını atmaları gerekmez. Uygulama da böyledir.
Taşlamalarda, çok kalabalık olan gündüz saatleri yerine, tenha
olan gece saatleri ya da akşam saatleri tercih edilmelidir.
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
73
Küçük ve Orta Cemrelere taş atıldıktan sonra mümkünse bir
kenara çekilip dua edilir. Büyük Cemre’ye taş atıldıktan sonra
beklenmez, orası hemen terk edilir.
Hacda Cemerât’a taş atmanın mazeret sebebiyle terk edilmesinden
dolayı bir şey gerekmez. Hastalık, yaşlılık ve sakatlık gibi
mazeretlerle taşları bizzat kendisi atamayacak durumda olanlar,
vekâlet vererek taşları bir başkasına attırabilirler. Ayrıca vaktinde
atılamayan taşların, bayramın dördüncü günü güneş batıncaya
kadar atılması mümkündür.
Herhangi bir sıkıntı yaşamamak için şeytan taşlama, mutlaka
Diyanet İşleri Başkanlığı’nın önerdiği vakitlerde yapılmalıdır.
İzdiham sonucunda yaşanan üzüntü, acı, yaralanma ve hatta
ölüm olaylarının hac ibadetinin ruhuyla bağdaşması mümkün
değildir. İbadetini yerine getirip sevap kazanmayı uman
bazı Müslümanların, birtakım insanların ölümüne sebebiyet
vermesinin dinen tasvip edilmeyecek bir durum olduğu
açıktır. Bunun temel nedeni eğitimsizlik yani bilgi eksikliği
ve tedbirsizliktir. Bu tür üzücü olaylara sebep olmamak için
Diyanet İşleri Başkanlığı’nın uyarılarının mutlaka dikkate
alınması son derece önemlidir.
10. Hac Kurbanı (Şükür Hedyi)
Temettu ve Kıran haccı yapanların kesmeleri vacip olan kurbana
“Şükür Kurbanı” (Şükür Hedyi) denmektedir. İfrad haccı
yapanlar bu kurbanı kesmekle yükümlü değildirler. Her ne
kadar sünnete uygun olan, hac kurbanının Akabe Cemresi’ne
taş attıktan sonra kesilmesi ise de, bunun duruma göre ve
ihtiyaca binaen taş atmadan önce kesilmesi de mümkündür.
Hac kurbanı, Harem Bölgesi sınırları içerisinde, bayramın birinci
günü tanyerinin ağarmaya başlamasından itibaren kesilir. Bir
kimse hac kurbanını bizzat kendisi kesebileceği gibi, vekâlet
vererek bir başkasına da kestirebilir. Nitekim İslam Kalkınma
Bankası, bedelini ödeyenlerin kurbanlarını, onlara vekâleten
kestirmektedir. Hac kurbanının etinden, sahibi dahil herkes
yiyebilir.
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
74
Hacılar, Kurban Bayramı’nda şartlarını taşıyan her Müslüman’ın
kesmekte olduğu kurbanı (udhiyye) kesmek zorunda değillerse
de sevap kazanmak için nafile olarak kesebilirler. Bu takdirde
vekâlet vererek memleketlerinde kestirmeleri daha uygun olur.
11. Tıraş Olup İhramdan Çıkma
Saçları kökünden tıraş etmek veya kısaltmak suretiyle ihramdan
çıkılır. Bunun için zamanı gelince erkekler saçlarını kazıtarak
tıraş eder veya kısaltırlar; kadınlar ise saçlarının ucundan bir
miktar keserler. Böylece hac ihramından çıkışın birinci aşaması
(ilk tehallül) gerçekleşmiş olur ve eş ile ilişki dışında kalan
geçici ihram yasakları kalkar.
Sünnete uygun olan şekliyle hacda tıraş olup ihramdan çıkma
zamanı, bayramın birinci günü Akabe Cemresi’ne taş atılıp
kurban kesildikten sonradır. Kısacası bayramın birinci günü,
önce Akabe Cemresi’ne taş atılır, sonra kurban kesilir, daha
sonra da tıraş olup ihramdan çıkılır (taş, baş, tıraş).
Ancak özellikle günümüz şartlarında milyonlarca insanın kısa
bir sürede Akabe Cemresi’ne taş atamayacakları ve yüz binlerce
kurbanın bir anda kesilemeyeceği ortadadır. Dolayısıyla taş
atmadan ve kurban kesmeden ihramdan çıkılmasında bir
sakınca yoktur.
12. Ziyaret Tavafı
Haccın ikinci rüknü olan “İfada Tavafı” ya da “Ziyaret Tavafı”
tıraş olup ihramdan çıktıktan sonra yapılır. Ziyaret tavafı’nın
vakti, bayramın ilk günü gece yarısından itibaren başlar.
Uygulamada Ziyaret tavafı, genellikle tıraş olup ihramdan
çıktıktan sonra yapılmaktadır. Fakat bu tavafı tıraş olmadan ve
ihramdan çıkmadan da yapmak mümkündür. Ziyaret tavafı’nın
bayramın ilk üç gününde yapılması sünnete uygun ise de, daha
sonraki günlerde de yapılabilir. Özellikle günümüz şartlarında
haccın çok kalabalık olması sebebiyle Ziyaret tavafı’nın daha
sonraki günlerde yapılmasında bir sakınca yoktur.
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
75
Ziyaret tavafı’nın tamamlanmasıyla hac ihramından çıkışın
ikinci aşaması da gerçekleşmiş ve böylece eşle ilişki yasağı da
ortadan kalkmış olur.
Özel hâllerinde bulunan kadınlar, Ziyaret tavafını bu hâlleri
sona erinceye kadar ertelerler. Hac organizasyonlarında bu
durumdaki hanımların, özel günlerinden sonra tavaflarını
yapabilmeleri için gerekli düzenlemeler yapılmaktadır.
Arafat’a çıkmadan önce haccın sa’yini yapmamış olanlar, Ziyaret
tavafından sonra haccın sa’yini yapacaklarından tavaf esnasında
ıztıba ve remel yaparlar. Daha önce haccın sa’yini yapanlar ise,
tavafta ıztıba ve remel yapmazlar.
Haccın aslî vaciplerinden olan sa’yin yerine getirilmesinin
ardından hacı artık Mekke’de kaldığı süre içinde beş vakit
namazı Harem-i Şerîf’te kılmaya özen göstermelidir. Kalan
günlerini olabildiğince verimli bir şekilde değerlendirmeye
çalışmalı, bol bol nafile tavaf yapmalıdır. Özellikle İfrad haccı
yapanlar, hacdan önce umre yapmadıkları için, bayramın
dördüncü gününden itibaren umre yapabilirler.
13. Veda Tavafı
Hacca mîkât sınırları dışından gelmiş olanlar (Âfâkiler)
Mekke’den ayrılmadan önce “Veda Tavafı” yaparlar. Hacıların
hacla ilgili olarak yapacakları bu son göreve “Sader Tavafı” da
denir.
Veda Tavafı, “Allah’ım! Senin rızan için Veda tavafı yapmak
istiyorum. Bunu kolaylaştır ve kabul eyle” diye niyet edilerek
yapılır. Tavafın arkasından tavaf namazı da kılındıktan sonra
gönülden dua edilir, Allah’tan af ve mağfiret dilenir. Nihayet
ayrılığın üzüntüsü içinde gözyaşlarıyla Kâbe’ye ve Mescid-i
Haram’a veda edilir.
Özel hâlleri sona ermeden Mekke’den ayrılmak zorunda kalan
hanımlar, Veda tavafı yapmazlar.
Ziyaret tavafı’ndan sonra herhangi bir nafile tavaf yapılıp Veda
tavafı yapılmadan Mekke’den ayrılma durumunda kalınmışsa
yapılan bu nafile tavaf, Veda tavafı sayılır.
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
76
B. İfrad Haccının Yapılışı
İfrad haccı, umresiz yapılan hacdır. İfrad haccı yapacak olan kişi,
ihrama girerken “Allah’ım! Senin rızan için hac yapmak istiyorum.
Bunu kolaylaştır ve kabul eyle” diyerek yalnız hacca niyet eder ve
telbiye getirir. Böylece yalnız hac için ihrama girer ve hacdan
önce umre yapamaz. Bu şekilde artık bayramın birinci günü
tıraş oluncaya kadar hac ihramıyla kalır ve ihramdan çıkmaz.
Mekke-i Mükerreme’de bulunduğu günlerini olabildiğince
güzel bir şekilde değerlendirmeye özen gösterir, bol bol tavaf
yapar.
İfrad haccına niyet eden kişinin Mekke’ye varınca yapacağı
ilk tavaf, Kudûm tavafı’dır. Bunun için “Allah’ım! Senin rızan
için Kudûm tavafı yapmak istiyorum. Bunu kolaylaştır ve kabul
eyle” diye niyet ederek tavafa başlar. Haccın sa’yini Kudûm
tavafı’nın ardından yapabilir. Bu takdirde Kudûm tavafı’nı
yaparken ıztıba ve remel yapar. Haccın sa’yini Kudûm tavafı’nın
ardından yapmış olanların, artık Ziyaret tavafı’ndan sonra sa’y
yapmalarına gerek yoktur.
İfrad haccı yapanların hac kurbanı (şükür hedyi) kesmeleri
gerekmez. Ancak arzu ederlerse nafile olarak bu kurbanı
kesebilirler.
C. Kıran Haccının Yapılışı
Kıran haccı, aynı yılın hac aylarında umre ve hacca birlikte niyet
ederek ikisini aynı ihramla yapmaktır. Kıran haccı yapacak
olan kimse, ihrama girerken “Allah’ım! Senin rızan için umre ve
hac yapmak istiyorum. Bunları kolaylaştır ve kabul eyle” diyerek
niyet eder ve telbiye getirir. İhrama girdikten sonra bayramın
birinci günü tıraş oluncaya kadar ihramdan çıkamaz. Kıran
haccı yapan kimsenin Mekke’ye varınca yapacağı ilk tavaf Umre
tavafı’dır. Bunun için, “Allah’ım! Senin rızan için Umre tavafı
yapmak istiyorum. Bunu kolaylaştır ve kabul eyle.” diye niyet
ederek Umre tavafı’nı yapar. Bu tavaftan sonra umrenin sa’yi
yapılacağından, tavafta ıztıba ve remel yapılır. Tavaftan sonra
umrenin sa’yi yapılır. Sa’ydan sonra tıraş olunmaz ve bayramın
HACCI ANLAMAK • Haccın Yapılışı
77
birinci günü tıraş oluncaya kadar ihramda kalmaya devam edilir.
Kıran haccına niyet eden kimsenin, umresini tamamladıktan
sonra Kudûm tavafı yapması sünnettir. Kudûm tavafı’ndan
sonra istenirse haccın sa’yi yapılabilir. Bu takdirde artık Ziyaret
tavafı’ndan sonra sa’y yapmaz. Sa’yi, Kudûm tavafı’ndan sonra
yapacaksa, tavafta ıztıba ve remel yapar. Bundan sonra Arafat’a
çıkıncaya kadar nafile tavaf ve ibadetle meşgul olur. Beş vakit
namazını Harem-i Şerîf’te kılmaya özen gösterir.
Kıran haccı yapanlar da, hac kurbanı (şükür hedyi) keserler.
D. Hacda Ka dınlarla İlgili Ba zı Özel
D urumlar
Hac ve umrenin yerine getirilişi esnasında kadınlarla erkekler
arasında birtakım uygulama farklılıkları meydana gelmektedir.
Bu farkları şöyle sıralamak mümkündür:
1. Kadınlar için erkeklerde olduğu gibi özel bir ihram kıyafeti
söz konusu değildir. Kadınlar hac esnasında da elbise, başörtüsü,
çorap, ayakkabı gibi her zaman giydikleri kıyafetlerini giyerler.
Yalnızca yüzlerini örtmezler.
2. Kadınlar telbiye, tekbir, tehlil, salavat okurken ve dua ederken
erkeklerin yaptığı gibi seslerini yükseltmezler.
3. Kadınlar remel ve hervele yapmazlar.
4. Kadınlar, izdiham olan yerlerde mümkün olduğu kadar
kalabalığın arasına girmemeye özen gösterirler. Özellikle namaz
kılarken, erkek safları arasında kalmayıp kadınlara ait yerlerde
namaz kılarlar.
5. Âdetliyken ihrama giren veya ihrama girdikten sonra âdet
görmeye başlayan hanımlar, tavaf dışında, haccın bütün
uygulamalarını yerine getirebilirler. Tavafı ise, özel günleri
geçtikten sonra yaparlar.
6. Âdetliyken ihrama giren ve ihrama girdikten sonra âdetleri
bitmeden Arafat’a çıkmak durumunda kalan hanımlar, ihrama
girerken İfrad haccına niyet etmelidirler.

Facebook'da paylas